1. Những quy tắc về thân cây

• Chiều cao thân cây nên bằng khoảng 6 lần đường kính phần gốc rễ.

• Thân cây nên được tạo dáng hơi nghiêng về phía trước và chếch sang bên phải người thưởng ngoạn.

• Gốc cây nên tạo thế xòe đều, nhô nhẹ lên khỏi mặt chậu để tạo cảm giác cây đang bám chắc vào đất.

• Rễ cây nên được để lộ một phần, tỏa đều từ gốc trên mặt chậu.

• Không nên để xuất hiện các nút sần nổi bật trên rễ vì dễ gây mất tập trung khi quan sát.

• Phần ngọn nên hơi nghiêng về phía trước, hướng về phía người xem.

• Thân cây cần thuôn nhỏ dần từ gốc lên ngọn để thể hiện sự sinh trưởng tự nhiên, tuyệt đối không để phần trên to hơn phần dưới.

• Các mối ghép cần được thực hiện với số lượng vừa phải để tạo sự hài hòa hoặc ghép ở vị trí thấp nhằm che khuất vết ghép.

• Khi uốn thân, tránh tạo các điểm cong theo dạng "ức bồ câu"; các đường cong nên hướng về phía người xem.

• Hướng của ngọn cây cần đồng nhất với hướng phát triển của gốc, đồng thời bảo đảm sự chuyển động mềm mại của thân.

• Không để thân cây phát triển về phía sau, vì sẽ tạo thành đường cong hình chữ "C", làm giảm tính thẩm mỹ.

• Đối với cây dáng trực, không nên tạo quá nhiều đường cong hình chữ "S" vì sẽ khiến tổng thể mất đi vẻ tự nhiên.

• Những cây có xu hướng vươn cao nên có các điểm uốn gần nhau, đồng thời chú ý đến vị trí phân bố cành.

• Mỗi cây chỉ nên có một ngọn chính.

• Đối với cây song thân, hai thân nên tách từ gốc và có chiều cao cân đối, không để một thân vượt trội quá nhiều so với thân còn lại.

• Với các cây dáng trực và trực lắc, ngọn cây luôn phải cao hơn vị trí gốc.

2. Những quy tắc về nhánh cây

• Cần tạo cành theo hướng tự nhiên, tránh để cành mọc ngang hoặc đâm xuyên qua thân cây.

• Không nên để các mắt sần lộ rõ trên cành vì sẽ làm mất tính thẩm mỹ.

• Cành đầu tiên nên xuất hiện ở khoảng 1/3 chiều cao thân tính từ gốc.

• Những cành tiếp theo nên phân bố hợp lý trên phần 1/3 thân còn lại hướng lên ngọn.

• Cành nên mọc từ phía ngoài của các điểm uốn để tránh làm thân bị phình.

• Nếu cành thứ nhất ở bên trái thì cành thứ hai nên ở bên phải và cành thứ ba nên bố trí phía sau.

• Đường kính cành cần cân đối với thân; những cành có đường kính lớn hơn 1/3 đường kính thân được xem là quá to.

• Cành nên được bố trí xen kẽ, tránh mọc song song.

• Kích thước và độ lớn của các cành cần giảm dần từ dưới lên trên để tạo cảm giác tự nhiên.

• Giữa các cành cần có khoảng trống thích hợp để tạo sự thông thoáng.

• Cành thứ nhất hoặc thứ hai nên hướng về phía trước và vị trí trung tâm để thu hút ánh nhìn.

• Ba cành đầu nên cách cành phía sau khoảng 120 độ nhằm tránh che khuất lẫn nhau.

• Tại mỗi vị trí trên thân chỉ nên có một kiểu phân cành, tránh tạo dạng bánh xe, nan hoa, cành xoắn hoặc cành mọc quá thẳng vì sẽ làm cây thiếu tự nhiên.

• Nên sắp xếp các cành tạo thành hình tam giác lệch với ngọn cây, tượng trưng cho trời, con người và mặt đất.

• Các cành cấp hai nên mọc xen kẽ trái - phải, đồng thời tuân thủ các nguyên tắc phân cành cơ bản và tránh để cành chĩa thẳng lên hoặc xuống, từ đó tạo nên lớp đệm lá đẹp mắt.

• Để tạo cảm giác cây già, nên để các cành phía dưới rủ xuống. Đối với cây trẻ, các cành thường vươn lên mạnh mẽ. Những cành gần ngọn nên được tạo dáng ngang hoặc hơi hướng lên ngay từ khi còn non.

• Nhìn chung, khi tạo dáng các cành rủ cần tuân theo nguyên tắc của cây dáng trực, ngoại trừ những cây có thân nghiêng.

• Với cây song thân, không để các cành giao nhau giữa hai thân vì sẽ tạo cảm giác cành đâm xuyên thân. Các cành phía ngoài sẽ giúp hình thành tổng thể tam giác tán lá hài hòa.

• Không để tán lá che khuất thân cây.

3. Những quy tắc về chậu

• Cây bonsai nên được đặt lệch về phía sau đường trung tâm của chậu và dịch sang bên trái hoặc bên phải thay vì đặt chính giữa.

• Độ sâu của chậu nên tương đương đường kính thân cây, ngoại trừ các cây có dáng huyền hoặc thác đổ.

• Chọn chậu có màu men phù hợp với việc chăm sóc và hài hòa với màu sắc tổng thể của cây.

• Chiều rộng chậu nên bằng khoảng 2/3 chiều cao cây. Đối với cây thấp, chiều rộng chậu nên khoảng 2/3 bề rộng của tán cây.

4. Những quy tắc về chăm sóc cây bonsai

• Kiểu dáng chậu cần phù hợp với dáng cây. Chậu hình chữ nhật thích hợp với cây dáng trực hoặc ít uốn lượn; chậu hình tròn hoặc hình ôvan phù hợp với các cây trực lắc hoặc có nhiều đường cong. Những cây bonsai kích thước lớn nên được trồng trong chậu chữ nhật có độ sâu thích hợp.

• Khi phối trộn giá thể, nên trộn đều các thành phần thay vì xếp thành từng lớp riêng biệt.

• Bón phân đầy đủ theo nhu cầu sinh trưởng của từng loại cây.

• Tưới nước từ trên xuống, tránh ngâm cả chậu trong nước vì có thể ảnh hưởng đến sự tích tụ muối trong đất.

• Muốn tăng độ ẩm cho cây, có thể đặt chậu lên khay chứa đá cuội và nước hoặc đặt dưới một bệ ẩm, nhưng không để sương đọng trên lá vì điều đó làm tăng lượng muối tích tụ mà không mang lại hiệu quả đáng kể trong việc tăng độ ẩm.

• Loại bỏ các hạt cát quá mịn khỏi hỗn hợp đất, chỉ nên sử dụng các loại hạt đá thô và có kích thước nhỏ.

• Chỉ tưới khi cây thực sự cần nước, không nên tưới theo lịch cố định.

• Nên để cây tiếp xúc nhiều với điều kiện môi trường tự nhiên. Chỉ những cây bonsai nhiệt đới mới thích hợp trồng trong nhà. Nếu đặt trong nhà, cần duy trì môi trường mát mẻ và phù hợp để cây có thể bước vào trạng thái nghỉ sinh trưởng khi cần thiết.

Hành trình chinh phục nghệ thuật Bonsai là một chặng đường dài đầy kiên nhẫn. Hy vọng những quy tắc cốt lõi này sẽ giúp quý bạn vững tay kéo, định hình nên những tuyệt tác mang đậm hồn cốt thiên nhiên.

Chúc quý bạn thành công và hẹn gặp lại trong những bài viết tiếp theo!

Hoa kiểng miền Tây (sưu tầm và tổng hợp)